O demo do gaiteiro

demo

demo
A miña aldea de Fornelos da Ribeira, relicario de tantas glorias e tradicións como homenaxe de admiración e cariño. Manuel Alfonso Estévez.

De Fornelos da Ribeira a Soutolobre é Corzáns, pasando polo San André de Lourido, en todos eses rueiros era moi coñecido “O Demo do Gaiteiro”.

Apenas soaba a gaita, no rueiro de As Fraguiñas, as xentes corrían a escoitala; as dos chismes, chamábanse unhas as outras co ademán gozoso das notas musicais, é os homes que estaban na taberna do Churreiras ou na tenda de Guillade facían o mesmo.

¡Era “ O Demo do Gaiteiro”!

E el, coa mirada vaga e perdida, pasaba polo vieiro, soprando sen cesar, é acollía a rústica ovación coa súa extraviada vista perdida.

Era moi popular, e compartía a xeral admiración con aquela gaita vella, a eterna compaña, nas festas e romarías a que, cando non rodaba na pasaxe ou baixo a mesa da taberna, aparecía sempre coa gaita baixo o sobaco, como si fora un novo membro creado pola Natureza nun acceso de harmonía.

As xentes, que se burlaban daquel home, perdido, había feito un descubrimento: “O Demo do Gaiteiro”, era guapo, alto, forzudo, fronte elevada, cabelo negro, aspecto repousado e tiña algo que lembraba o patricio romano; pero non daqueles que no período de austeridade vivían nos rueiros da parroquia, se non, dos outros, daqueles da decadencia, que nas orxías da lama, afeaban a fermosura dos galegos coa nariz coloreada co vermello do viño deformando seu perfil coa souto barba do larpeiro.

“O Demo do Gaiteiro” era un borracho, quizás de Goiende, Rañe ou Martín ¡Quen o sabe!. Os privilexios da súa gaita que polos fermosos, lle había valido o alcume, non chamaba tanto a atención como as asombrosas borracheiras que pillaba sobre todo en Fornelos, nas festas é romarías.

A súa fama de gaiteiro, lle facía ser chamado por tódolos rueiros e parroquias próximas, é víase chegar de abaixo. Sempre erguido é silencioso coa gaita no sobaco, levando o lado, como “benquerido” obediente, “o caixeiro” e o do bombo; uns pobres larpeiros, recollidos nos vieiros con cogote pelado polos beliscos que os descoñecidos lle largaban o mestre, cando non redobraba, é que si canso daquela vida, abandonar o gaiteiro, era despois de haberse feito tan borrachos como eles.

A verdade é que non había gaiteiro como “ O Demo do Gaiteiro”, pero boas angustias lle custaba as xentes non tocara nas súas festas e romarías. ¿ Dende logo que así era!. Tiñan que visitalo dende a “entrada das Fraguiñas”, ameazalo con unha estaca para que non entrase na taberna en cal queira das dúas que había, ata a terminación da procesión; outras veces acompañalo dentro da taberna por deterlle o brazo cada vez que o facía coa cunca do tinto.

Aínda así, resultaba inútil tanta precaución, pois mais dunha vez, marchando grave e erguido, ante o estandarte da Nosa Señora das Dores, festa principal da parroquia, escandalizada as piadosas xentes, rompeu a tocar o “Himno da República”, fronte o ramo da oliva da taberna, e o tremendo “de profundis”, cando a peana da virxe regresaba de volta a igrexa.

Quizais ou non, estas impiedades do borracho alegraban as xentes; os rapaces pululaban no adro dando saltos o compás da gaita é aclamando “O Demo do Gaiteiro”. Mozas e mozos rían da situación con que marchaban diante da Cruz parroquial camiño de As Fraguiñas, e lle insinuaban de lonxe a “cunca do tinto”, invitándoo, o que el contestara: “Gárdamo para despois”.

Debo dicir é digo, que esa era a felicidade de “O Demo do Gaiteiro”, que terminada a festa ou romaría, libre de vixilancia, entraba na posesión da liberdade en plena taberna, xa fora na do Manolo, Guillade, Ron ou incluso da Pepita de Caneiras en Martín, que segundo dicían tiña bo tinto.

Alí o tiñan sempre xunto a pipa de tinto, ou nas mesas e cadeas aspirando o tufo da augardente, da folla de bacallau ou das sardiñas asadas, cando as había, no mostrador debaixo da bombilla colgada alumeando as vigas, as morcelas e os chourizos rezumando aceite, cagada polas moscas, é o xamón untado co pementon vermello.

¡Que queredes! ¿Que os diga mais?

Os taberneiros sentíanse afagados pola presenza e ían entrando admiradores e non había bastantes mans para encher as cuncas do tinto, dentro do suor a cheiro dos pes, e coa bombilla luminosa víanse sentados sostendo coas mans a cunca, como si fora a desprenderse de tanto rir.

Tódalas olladas estaban fixas no “Demo do Gaiteiro”.
– ¡Tócanos un pouco!

É “O Demo do Gaiteiro”, comezaba a imitar coa gaita “Unha noite na eira do trigo”, entre pausas oportunas que as gargalladas brutais na taberna, espertaban as galiñas de inmediato, as que se unían as barafundas do cro cro, das galiñas.

As xentes de Fornelos, daquela, non se sentían capaces de burlarse de “O Demo do Gaiteiro”, da súa chispa, nin do sufrido “caixeiro” é menos aínda do bombo; menos aínda do arte inxenuoso daquel gaiteiro da terra, que causaba fonda sinal na alma dos seus veciños, é ollaban con asombro o borracho que trazaba coa súa gaita a caricia da súa gorxa co “gru gru” do tinto da terra.

Del sabíase pouco, que en Goiende ou non, el vivía no seu eido e que se había bebido uns cantos anos o viño dos seus pais. Isto si que era certo. ¿Traballar? Non, mil veces non. El había nacido para borracho, mentres tivese “gaita” nas mans, non lle faltaría pan; é durmía como un príncipe cando, terminada a romaría, despois de “soprar e beber toda a noite”, caían como fardos, o caixeiro e do bombo, bébedos como el, deitados os seus pes coma cans obedientes.
Seguindo o curso polo ceo da borracheira, razoando sempre, unido o astro vermello do viño, aquela estrela errante, lívida como a luz do alcohol, se confundía.

A fraternidade dos borrachos de Fornelos da Ribeira, acabaron amándose, é, íanse para a taberna dos chourizos do Churreiras ou a de Guillade nas Fraguiñas, outras veces a Tenda de Ron, no Casco; a tenda de Manolo de Concha, en Cima de Vila, é por si non fora pouco, a tenda da Pepita de Caneiras en Martín, que presumía de ter bo viño tinto, como xa dixera.

Ocultaban a felicidade, onde polas noites, tendidos no chan, en mais dunha vez, onde fora nado “O Demo do Gaiteiro” vían as estrelas que pestanexaban maliciosamente.

Nas noites de inverno, con vento e chuvia, tiñan que fuxir perseguidos pra non mollarse por fora porque por dentro xa ían, ata que ¡por fin! encontraban un recuncho onde entre a tea de arañas florecía a primavera.

– ¿Casar? ¿Para que? ¡Valente cousa! lle importaba “O Demo do Gaiteiro”, do que dixera a xente. Bastáballe un chisco de pan o medio día con unha cunca de viño tinto; é sobre todo creto nas tabernas.

“O Demo do Gaiteiro”, mostrábase absorto aberto a ignorada posta, tan inmensa como descoñecida. Dende a súa nenez, o viño da terra é a gaita foron a súa paixón; agora despois de tantos anos, perdera o seu pudor de borracho, é como un daqueles cirios de fina cera que chamuscaban na igrexa, derretíase nos brazos dos borrachos, ennegrecidos polo fogo alcohólico que lles ardía no interior, ata vibrar como unha corda zurrichada prototipo da beleza.

“O Demo do Gaiteiro” de Fornelos, erguido coa gaita cara arriba, coma si fora unha descomunal “napia”, cheiraba o ceo; o lado o caixeiro e o do Bombo. O caixeiro facendo soar a caixa, e u oposto do bombo, exhibindo aquel ventre inchado como un segundo bombo, próximo a estalar, bailaba con aqueles vellos zapatos, con aquelas pernas secas é sucias como palillos que movía o bombo…

Parecía un escándalo, unha profanación, é o cura párroco da parroquia,, sermón ía e viña contra “O Demo do Gaiteiro”:

Pero ¡Demo de Gaiteiro! Cásate dunha vez. Eu arranxareite os papeis.
Os amigos do “Demo do Gaiteiro”, choraron a súa morte. ¡O que é a vida! ¡Nisto imos a parar todos! Se dicían.
¡Como choraban!

É “O Demo do Gaiteiro”, no caixón fúnebre, tranquilo, como si durmira é sen poder levantarse.

Os mozos e mozas de Fornelos, gritaban e daban brincos, como si fora unha romaría, é as xentes rían, asegurando que había morto dunha enchente de augardente.

“O Demo do Gaiteiro”, tamén facía rir:
¡Valente borracheira!

Que aínda lle duraba o tinto do día anterior, é choraba bágoas de tinto o pensar que xa se lle terminara as noites de borracheira.

Tódalas xentes de Fornelos, por compaixón habían asistido o enterro daquela grande perda, é viran tamén como os amigos do tinto, incluso o enterrador, se metía na taberna do Churreiras, para agarrar a cunca do tinto coas mans sucias da terra da tumba.

Despois daquel día, o cambio en Fornelos da Ribeira, foi radical. Ademais das romarías e festas de gardar, adeus “O Demo do Gaiteiro” das procesións.

“O Demo do Gaiteiro”, tal vez, entre sonos de borracho, melancólico, estea mirando o inchazón ou ventre, na posibilidade de que o tempo, un mozo panzudo con faciana de pillo, “O Demo do Gaiteiro”, acompañase golpeando as notas da gaita, se entregaba o augardente, o mesmo fervor que se rendía o atributo a morte; ía roto, ferruxento, é non podía revolverse sen notar a falta daquela “cunca de tinto”.

Era un moucho no fundo da guarida, mentres brillaba o sol, é a caída da tardiña, saía cautelosamente pola brecha do muro, se colaba no Cemiterio parroquial do Coto de Sa, no curral do chan que a Natureza igualaba cos matos, é nas que pululaban as bolboretas.

Cando pola noite, os labregos viñan do campo coa aixada o lombo, escoitaban nas Fraguiñas a gaita; parecía saír da tumba.
– ¡Demo de gaita! ¿Es ti?
A gaita calaba ante os murmurios daquela xente; por outra parte supersticiosa que preguntaba como espantalo medo.
Quizais con unha cunca de tinto. Posiblemente.

E logo, cando os pasos se afastaban, cando se restablecía no torreiro de As Fraguiñas o susurro silencioso da noite, volvía a sonar a gaita ¡triste lamento!, como as bágoas afastadas da meniña chorando polo seu pai, que nunca mais volvería a velo.

Aquí, termina esta historia.

¡Adeus O Demo do Gaiteiro! Adeus.

Síguenos: