A letra con sangre entra

escola lourido
(Aínda que este non sexa o caso.)
A primeira vez que o mestre don Xosé Álvarez (O da Rodas, de Meder), me levou a Escola Pública de San André de Lourido, no ano de 1.937, era unha mañá diáfana .E non levaba garda po, pero si zapatos de coiro, e un mundo de llusións.

Pensei, ¡O final! Se me abren as portas de ese temido “establecemento en xeral”, que tantos compañeiros falaban mal del.

O mestre sacaba coñecementos e non lles faltaba un pelo, para ser unha biblioteca andante, pensaba eu, e deixaba de ser mortal de carne e oso.

No traxecto do rueiro de O Casco, a distancia entre o eido e a escola, se podería gañar nunha media hora a voo de paxaro.
Lémbrome do don Xosé, que na gloria estea, que me apertaba a man como si fora a rebentalos dedos, camiñando redobrando os pasos, e eu flotando a un palmo do chan.

O chegar o Eido Vello, a pouco de vencer varios camiños, don Xosé se parou de súpeto, levantou o brazo e ensinándome o lugar, me di: “Aí tes a túa Escola”.

Mirei polo rabiño do ollo, e sentín calofríos, pois sabía que nas escolas, como esta de paredes húmedas, fiestras con cristais rotos e os pupitres desvencellados se castigaba os desobedientes e se premiaba os intelixentes.

Cando entrábamos na escola, a toque de campaniña, todos rompíamos en bulicio e formamos de dous en dous, escoitando e trepando coa mirada aquelas paredes abandonadas pola Dirección Xeral de Ensinanza Primaria.

Cando ocupei o meu posto na fila, me entraron ganas de chorar, pero como sabía que os homes non choran, e menos aínda na escola, me mantiven coas mans empuñadas e os dentes pechados. Logo, sentín ganas de mexar, pero me inhibín o escoitar o mestre que se sobrepuña a algarabía dos meniños e o redobre da campaniña.

Lémbrome, como si fora hoxe, como nos, os meniños o izala bandeira observábamos que estaba rota e o mástil ferruxento. Non entoábamos o himno nacional, e por elo, fora castigado o mestre.

O final, nos sentamos nos pupitres de dous en dous, e o mestre pasou lista por orde alfabético, logo nomeoume a min, miroume os ollos e preguntoume: ¿Ti te chamas Manuel ou Alfonso”? E contesteille coa voz quebrada, me chamo Manuel Alfonso Estévez…

E fronte a nos, mirándonos un a un, nos advertiu: “Nesta escola está prohibido falar galego, xogar e preguntar, por orde superior.
Xa pola tarde, apertara a tiza entre os dedos e nos exclamou: “Hoy os presentaré a una señora redonda con cola. Se le llama A. Esta es la primera letra de nuestro diccionario.”

O día seguinte, non quixen ir a escola, e a miña madriña, coa que convivía, me ameazou con levarme das orellas, e non tiven mais remedio que asearme, xa que o don Xosé revisaba as orellas, as uñas e os pes, ata os que ían descalzos.

A disciplina era tan espartana que mais que nenos con fame, éramos soldados en miniatura. Todo había cambiado despois da caída da II República Española.

Dende o inicio escolar, pasaron varios anos, sabendo ler e escribir de corrido, como se dicía entón.

Aínda me lembro do compañeiro Adán, que sempre dicía: “A puma non cribe”.

No ano 1.939 xa nos obrigaban a persinar a entrada e saída da escola.

Sempre había algún castigado cos brazos en alto e varios libros apilados sobre as mans, pero non so era aquí, tamén, despois no Colexio de San Matías dos Salesianos en Vigo, se facía.

Cando me acostaba soñaba coa idea de ir a escola; me parecía ben, e non quería estar enfermo nin durmido, para cando pasara don Xosé por diante da porta do eido, camiño da escola.

Me levantaba dun chimpo, almorzaba e ía correndo a porta cos libros metidos no peito pola choiva. No camiño, moitas veces nos encontrabamos con Pedriño que deixara de ir a escola para axudar o pai nos cultivos do campo, na veiga que tiñan no arroio Rivera, escoitando os ouvidos do can, e o balido das ovellas. Así unha e outra vez.

De pronto chegamos a Eido Vello, sentín a ausencia na alma, e unha sombra de tristeza cubríndome os ollos. Avanzamos ata a escola, cabisbaixo, e deixeime caer sobre un solitario e frío banco, mentres me lembraba dos mellores momentos que pasei ata 1.940.
Lémbrome como toda esta historia se me foi grabando na memoria ata hoxe.

Lémbrome do regreso o eido, de comprender o bo que era o don Xosé ensinando, de como o sistema da ensinanza da II República se había anulado por outro, e de como chegaba a escola esquivando os charcos da choiva, alzando os ollos o Ceo, e rezar o abandonala escola por última vez, experimetando unha sensación cariñosa de despedida, lembrando “a letra con sangue entra”, que aquí non era o caso.
Hoxe, levo na miña memoria aquel mestre o que non lle chegaron agradecer os inventos e o benestar do que hoxe gozamos.

Atrás queda o refrán: A letra con sangue entra, sen esquecerme de Sarmiento: Home, pobo, nación, Estado, todo está nos humildes pupitres da escola.
¡Que acertada referencia!

Síguenos: